ارجاع

در نزد فلاسفه ي اسلامي، اين نكته يعني "هر شي از آن حيث كه خودش، خودش هست"، هميشه مطرح بوده است. براي مثال مي گويند: ماهيت من حيث هي ليست الا هي. يعني ماهيت از آن حيث كه ماهيت است چيزي جز ماهيت نيست. اين نكته، چيزي عجيب و اصيلي است. از اين جهت كه بايد قطع نظر كرد از روابط و عوارض و هرچيزي غير از ذات. خودِ هر شخص را اگر از آن حيث كه خودش هست را در نظر بگيريم، راه به كجا مي برد؟ آيا كسي مي داند؟

تو از آن حيث كه تويي؛ فارغ از آنكه نامي داشته باشي، يا قدي و جسمي با تو قرين باشد.

ديروز در حالي كه داشتم جمع مي كردم كه بروم، چشمم به كتابچه ي گشوده ي در دست خانمي افتاد كه نوشته بود " الهي امرتُ بالرجوع الي الآثار، فارجعني اليك".

ماتم برد! در جا، تنها چيزي كه با ديدن اين جمله، ذهنم را ياري كرد "برهان صديقين" بود. در اين نوع برهان از براهين در اثبات حق تعالي، يك تمايز بارز وجود دارد نسبت ساير براهين و آن اين است كه اين برهان از خدا به خدا مي رسد! يعني نه از آثار خدا به خدا رسيدن، بلكه به خدا از آن حيث كه خدا است، پرداخته مي شود.

اين جمله از معصوم كه در آخرين حج اش ذكر شده است، مي گويد: الهي (در قرآن مي فرمايند: در آفاق و در انفس براي شما نشانه هايي قرار داده ايم، سير كنيد...) مرا به سير در "آثارت" ارجاع داده اي، حال كه اينگونه امر داده اي، پس از سير در آثارت مرا به "خودت" باز گردان!

گويي لحن جمله گونه اي از شكايت را همراه دارد، از اينكه امر، به سير در آثار شده است نه خود او، و از خدا خود خدا را در خواست مي دارد كه نوعي هوشياري در مواجه ي با حق را به نمايش مي گذارد. همچون عاشقي كه در مواجهه با اين سوال از سوي معشوقه اش كه مي گويد: چه چيزي تو را عاشق كرده است؟ لبان زيبايم؟ چشمان مستم؟ لطافت اندامم؟

عاشق اگر رند باشد، در پاسخ مي گويد: خودِ تو.

دهرآشوب...